Cái nhìn thoáng qua về lịch sử người Naxi
Phố cổ Bạch Sa, nằm cách Lệ Giang một quãng lái xe ngắn về phía bắc, mang đến điều mà những khu vực sang trọng hơn của Vân Nam hiếm khi có: cái nhìn thoáng qua về một cộng đồng truyền thống vẫn còn sống động và sôi động. Từng là trung tâm chính trị và văn hóa của người Nạp Tây, Bạch Sa có trước cả khu Đại Nghiên (Phố cổ Lệ Giang) nổi tiếng hàng thế kỷ. Là một trong những khu định cư sớm nhất của người Nạp Tây, những con đường lát đá cuội cổ kính, những ngôi nhà có sân trong và những ngôi đền ấm cúng ở đây cho thấy một cộng đồng gắn bó sâu sắc với môi trường và di sản của mình.
Kiến trúc của Bạch Sa đơn giản nhưng thanh lịch – tường đá, xà gỗ và mái ngói dốc. Thị trấn hầu như vẫn giữ được nét nguyên sơ của du lịch đại chúng đã làm thay đổi Lệ Giang gần đó. Ở đây, nhịp sống chậm rãi hơn. Người dân địa phương ngồi dưới những tán cây cổ thụ, trò chuyện bằng tiếng Naxi, trong khi gà mổ đất bên cạnh. Âm thanh đặc trưng của Bạch Sa là tiếng chim hót, tiếng bánh xe đạp lăn trên sỏi, và tiếng leng keng đều đều từ những xưởng mộc gần đó.
Bích họa Baisha: Cửa sổ nhìn vào quá khứ đa văn hóa
Một trong những báu vật vĩ đại nhất của Bạch Sa nằm trong các ngôi đền của nó—những bức bích họa Bạch Sa nổi tiếng. Được vẽ vào thời nhà Minh, những bức bích họa này là sự kết hợp hiếm có giữa truyền thống tôn giáo và nghệ thuật. Chúng kết hợp các yếu tố của Phật giáo Hán, Phật giáo Tây Tạng, Đạo giáo và Shaman giáo Naxi, minh họa cho sự giao thoa văn hóa từng thịnh vượng dọc theo Con đường Tơ lụa Phương Nam.
Những bức tranh này vô cùng tinh xảo về độ chi tiết và biểu tượng tâm linh. Hình ảnh Phật, Bồ Tát, các chiến binh trên trời và các loài thú thần thoại trải dài trên các bức tường, với sắc tố – được chiết xuất từ màu khoáng vật – vẫn giữ được độ sống động đáng kinh ngạc sau 500 năm. Khác với nhiều bức bích họa khác ở Trung Quốc, tranh tường của Bạch Sa còn kết hợp các yếu tố đặc trưng của Tây Tạng, chẳng hạn như mandala và các vị thần phẫn nộ, khiến chúng trở nên vô giá đối với cả học giả lẫn du khách.
Ngắm nhìn những bức bích họa này không chỉ đơn thuần là một hành trình tham quan, mà còn là một cuộc gặp gỡ với di sản tâm linh của vùng đất này. Không gian tĩnh lặng, trầm tư trong những căn phòng trưng bày những bức tranh này, mời gọi du khách chậm lại và cảm nhận từng nét cọ và biểu cảm thiêng liêng.
Truyền thống nhuộm tie-dye: Nghệ thuật thực hành tại Baisha Jinxiu
Nghệ thuật ở Baisha không chỉ giới hạn ở những bức tường đền chùa, mà còn nằm trong tay người dân nơi đây. Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất ở thị trấn này là tham gia vào xưởng nhuộm vải tie-dye, nơi nghệ thuật thủ công Naxi hòa quyện cùng sự sáng tạo cá nhân.
Tại “Baisha Jinxiu”, một xưởng thủ công gia đình nổi tiếng, du khách sẽ được chào đón vào một khoảng sân ấm cúng với những tấm vải mẫu, khung phơi và các thùng nhuộm sủi bọt. Các nghệ nhân lành nghề sẽ hướng dẫn du khách quy trình nhuộm tie-dye truyền thống phức tạp của người Naxi, được người dân địa phương gọi là “扎染” (zhā rǎn). Quy trình bắt đầu bằng việc gấp và buộc vải trắng thành những họa tiết tinh xảo trước khi ngâm vào các thùng màu xanh đậm làm từ cây chàm tự nhiên.
Khoảnh khắc kỳ diệu nhất chính là lúc hé lộ – những nút thắt được tháo ra để lộ ra một thiết kế vạn hoa độc đáo. Mỗi món đồ đều kể một câu chuyện, gợi nhớ đến những họa tiết cổ xưa về mây, nước và thần núi, và mỗi du khách đều mang về cho mình một món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn di sản Baisha.
Khám phá những con phố nhỏ và sân trong
Không giống như những thị trấn thương mại hóa hơn, Baisha mời gọi sự khám phá. Những khám phá tuyệt vời nhất đến một cách bất ngờ—trong một khoảng sân yên tĩnh rợp bóng cây nho, một cánh cửa gỗ chạm khắc thủ công hé mở, hay một bàn thờ nhỏ xíu ẩn mình dưới gốc thông. Nhiều ngôi nhà và xưởng vẽ trong thị trấn chào đón khách qua đường. Các họa sĩ, nhà thảo dược, nhạc sĩ và nhà thư pháp làm việc với những cánh cửa mở, vui vẻ chia sẻ nghề thủ công của họ hoặc cùng nhau thưởng thức một tách trà Phổ Nhĩ.
Phố chính khá khiêm tốn, hai bên là những ngôi nhà đá và nhà nghỉ nhỏ. Nhưng khi rẽ vào những con hẻm, điều kỳ diệu thực sự mới bắt đầu. Tại đây, bạn sẽ thấy những người đàn ông Naxi lớn tuổi đang chơi bài dưới những chiếc đèn lồng đỏ, hay những bà cụ đang dệt len và kể chuyện cổ tích cho trẻ em. Đây là nơi cuộc sống thường nhật và việc bảo tồn văn hóa hòa quyện một cách liền mạch.
Sự thanh thản về mặt tinh thần và quang cảnh núi non
Sáng sớm, sương mù cuộn tròn trên những mái nhà khi ánh nắng tràn ngập khắp thung lũng. Từ nhiều nơi ở Bạch Sa, hình dáng cao chót vót của Núi Tuyết Ngọc Long hùng vĩ chiếm trọn tầm nhìn – một lời nhắc nhở về sự hùng vĩ của thiên nhiên và ý nghĩa tâm linh mà nó mang lại cho người Nạp Tây. Ngọn núi không chỉ là phông nền mà còn là một vị thần hộ mệnh trong thần thoại địa phương, thường được khắc họa trong nghệ thuật tôn giáo của thị trấn.
Có nhiều con đường dẫn từ Baisha vào vùng nông thôn và chân đồi xung quanh. Đi bộ hoặc đạp xe trên những con đường mòn này mang đến một lối thoát thiền định qua những cánh rừng thông, cánh đồng lúa mạch và những trang trại gia đình nhỏ. Những con đường mòn rất dễ đi, và người dân địa phương luôn sẵn lòng chỉ dẫn hoặc nở một nụ cười ấm áp.
Lễ hội văn hóa và nghi lễ địa phương
Tuy Bạch Sa tránh xa sự phô trương rầm rộ của các lễ hội lớn thường thấy ở các thành phố lớn, nơi đây vẫn duy trì nhịp điệu mạnh mẽ của các lễ hội theo mùa và tâm linh. Vào một số ngày âm lịch theo lịch Naxi, du khách có thể chứng kiến các nghi lễ đền thờ giản dị nhưng sâu sắc, bao gồm việc thắp hương, tụng kinh và dâng lễ lên các vị thần núi. Khác với các màn trình diễn dàn dựng, những sự kiện này rất chân thực, bắt nguồn sâu sắc từ tín ngưỡng và truyền thống.
Với những ai may mắn có mặt tại thị trấn trong dịp lễ hội địa phương, trải nghiệm này thật gần gũi và đắm chìm. Tiếng trống vang vọng trong sân chùa, và các nhạc công chơi “bạch sa xi nhạc”, một hình thức âm nhạc cung đình Naxi cổ xưa chỉ được bảo tồn tại vùng này. Những khoảnh khắc này không chỉ đẹp về mặt âm thanh mà còn là lời nhắc nhở đầy cảm xúc về di sản sống động chảy qua Bạch Sa.
Ấn tượng của du khách
Những ai đến thăm Baisha thường mô tả nơi đây như một chốn linh thiêng của sự chân thực. Nhiều người nhận xét rằng nơi đây mang lại cảm giác như bước vào một thế kỷ khác—mà không hề mất đi sự thoải mái hay lòng hiếu khách. Du khách sẽ cảm nhận được lòng tốt của người dân địa phương, bầu không khí tâm linh của những bức bích họa, và niềm vui của các hoạt động thực hành như nhuộm vải.
Một số du khách bày tỏ sự ngạc nhiên khi thấy họ nhanh chóng rời khỏi thiết bị và chỉ lang thang. Việc vắng bóng đám đông ồn ào luôn được khen ngợi, với nhiều người nói rằng Baisha đã mang đến cho họ những khoảnh khắc yên bình nhất ở Trung Quốc.
Một vị khách đã viết: “Baisha không hề cố gắng gây ấn tượng – nó chỉ đơn giản là mời gọi bạn. Nó mang lại cảm giác chân thực. Không khí, con người, màu sắc. Bạn không cần sách hướng dẫn để cảm nhận ý nghĩa của nó.”
Tại sao Baisha đáng để bạn thực hiện chuyến đi
Phố cổ Bạch Sa không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một bảo tàng sống, một xưởng nghệ thuật, một chốn tĩnh tâm tâm linh, và một ngôi làng nơi mỗi con đường đá và cánh cổng gỗ đều ẩn chứa một câu chuyện. Nơi đây lý tưởng cho những ai muốn khám phá tâm hồn Vân Nam thông qua những chuyến phiêu lưu yên bình, đắm mình vào văn hóa và những kết nối chân thành.
Cho dù đó là nét vẽ trên các bức bích họa, nhịp điệu của vải nhuộm chàm hay giai điệu của những bài thánh ca vang vọng khắp thung lũng, Baisha đều để lại ấn tượng kéo dài rất lâu sau khi cuộc hành trình kết thúc.
